و به بازى با گنجشك رو مىآورد . بنابراين عارف اگر هم در دنيا معرفتى قوى داشته باشد ، از اين تشويشها به دور نيست و تصوّر نمىرود بكلّى از آنها خالى باشد . بلى ، گاهى اين موانع در پاره‌اى حالات ضعيف مىشود و ادامه نمىيابد ، لذا از جمال معرفت چيزى ظاهر مىشود كه خرد مبهوت مىگردد و لذّت او بزرگ مىشود ، به طورى كه نزديك است دل از عظمت آن بشكافد . ليكن اين لذّت بزرگ مانند برق جهنده خواهد بود و كم اتّفاق مىافتد كه دوام يابد ، بلكه مشغله‌ها و انديشه‌ها و خطورات آن را مشوّش و منغّص مىگرداند و اين ضرورتى است كه همواره در زندگى ناپايدار دنيا پايدار است و تا هنگام مرگ اين لذّت پيوسته منغّص مىباشد . زندگى پاكيزه و خالى از تشويش و كدورت تنها پس از مرگ ممكن است و زندگانى خوش ، زندگى آخرت است كه خداوند فرموده است : إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوانُ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ « 1 » . هر كس بدين مرتبه برسد ، لقاى خداوند را دوست خواهد داشت و مرگ را نيز دوست مىدارد و از آن كراهت ندارد ، مگر آن كه انتظار افزايش كمال خود را در معرفت الهى داشته باشد ، چه معرفت مانند بذر است و درياى معرفت كرانه ندارد و احاطه به كنه جلال پروردگار محال مىباشد . هر چه معرفت انسان به خدا و صفات و افعال و اسرار مملكت او فزونى يابد و قوّت گيرد ، نعمتهاى آخرت نيز زياد و بزرگ مىشود ، چنان كه هرگاه تخم خوب و زياد باشد ، زرع نيز خوب و انبوه خواهد شد . اين تخم جز در دنيا به دست نمىآيد و جز در سرزمين دل كشت نمىشود و درو آن تنها در آخرت است . از اين رو پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود : « بهترين سعادتها درازى عمر در طاعت خداست » « 2 » ، زيرا معرفت در خلال عمر طولانى با مداومت فكر ، و مواظبت بر ذكر ، و طول مجاهده ، و انقطاع از علايق دنيوى و تجرّد در طلب كه ناگزير مستلزم زمانى طولانى است ، كمال و افزايش و گسترش مىيابد . لذا كسى كه مرگ را دوست مىدارد ، بدان سبب دوستار آن است كه به معرفت خود وثوق دارد و به نهايت آنچه براى او ممكن بوده رسيده است ، و آن كه از مرگ كراهت دارد ، به سبب آن است كه آرزو دارد در سايهء طول عمر معرفت بيشترى به دست آورد و در صورت ادامهء عمر نيز خود را در صرف تمام آنچه در توان دارد ، مقصّر مىبيند .

--> ( 1 ) عنكبوت / 46 : همانا سراى آخرت سراى زندگى است ، اگر بدانند . ( 2 ) الشّهاب قضاعى ، الفردوس ديلمى از حديث ابن عمر كه بدين گونه است : « سعادت كامل طول عمر در طاعت خداست » و سند آن خوب است ، الجامع الصغير .